დილემა

მოგესალმებით მეგობრებო, ჩემი ბლოგის მკითხველებო

მოკლედ, მთელი ჩემი ცხოვრების მანძილზე მინდოდა რომ მყოლოდა ძაღლი. დღესაც მინდა და ეს სურვილი ამჟამად ისე მაქვს მოზღვავებული, რომ აღარ ვიცი რა ვქნა. იკითხავთ, ასე თუ გინდა, რატომ არ ყიდულობ და მოგყავს სახლშიო. საქმე იმაშია, რომ მარტო ვცხოვრობ პატარა ბინაში, თან ვმუშაობ და მთელი დღით გასული ვარ სახლიდან. მცალია მხოლოდ შაბათს 2 საათის შემდეგ, რადგან შაბათსაც ვმუშაობ და კვირა დღეს. ასეთ პირობებში სრული უაზრობაა ძაღლის ყოლა, თუმცა მაინც რომ მინდა, რა ვქნა? 😦 ყველაფერზე მაქვს ნაფიქრი: ის, რომ მარტო იქნება მთელი დღე და ცოდოა და მეც ცოდო ვარ, რომ უნდა ვინერვიულო, რომ ლეკვს 5-ჯერ უნდა დღეში ჭამა, რომ სახლს დამისვრის აცრების დასრულებამდე თავისი ფეკალიებით, რომ ავეჯიც შეიძლება გამიფუჭოს, მაგრამ ამ ყველაფრის მიუხედავად მაინც ვფიქრობ ლეკვის აყვანაზე 🙂

სხვა საკითხია ჯიშის შერჩევა. ბავშვობაში ძალიან მომწონდა კოკერ სპანიელი, თან ინგლისური და თანაც ჩალისფერი. ვამბობდი, აუცილებლად ეს ჯიში მეყოლება თქო, თუმცა მას შემდეგ, რაც ძაღლის ჯიშებს უფრო ახლოს გავეცანი და ბევრი გავიგე ამა თუ იმ ჯიშის თავისებურებაზე, შემიყვარდა ძალიან ფრანგული ბულდოგი. ბევრს არ მოსწონს ეს ძაღლი, თუმცა მე ძალიან მესაყვარლება 🙂 თუნდაც ის ყურები რომ აქვს ღამურისებრი, რომ ხვრინავს და ხრუტუნებს და ჰაერსაც კი რომ აფუჭებს, ეს ყველაფერი ამ ჯიშს რაღაცნაირად გამორჩეულს ხდის სხვებისგან. ამავდროულად არის საკმაოდ ჯიუტი და შემტევი ხასიათის. როგორც მას უწოდებენ, ესაა დიდი ძაღლი პატარა შეფუთვაში 🙂 თუმცა რამდენადაც მოსიყვარულე, თბილი და ღრუტუნაა, იმდენად აქვს სუსტი ჯანმრთელობა. როგორც ამბობენ და წერენ, ეს ჯიში ვეტების ხშირი სტუმარია ჯანმრთელობის ამა თუ იმ პრობლემის გამო. ამას ემატება ისიც, რომ ლეკვი ამჟამად ღირს 600 ლარი (მაიმარკეტზე განთავსებული განცხადებების საფუძველზე მომყავს ეს ფასი), რაც საკმაოდ ძვირია იმასთან შეფარდებით, რომ ჰასკისა და ლაბრადორის ლეკვებს, რომლებიც ზომით ლამის სამი ფრანგული ბულდოგის ხელები არიან, უკვე 300-400 ლარში ყიდიან. ვინაიდან ფარ-ხმალს არ ვყრი და მაინც მინდა ლეკვის მოყვანა, სერიოზულად დავფიქრდი ფრანგულის ყიდვაზე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე და აგერ უკვე მერამდენე დღეა, ლამის მაიმარკეტზე ვცხოვრობ 🙂 თვალს ვავლებ განცხადებებს ყველა პატარა ჯიშზე, ვადარებ ერთმანეთს და მაინც ვერ ჩამოვყალიბდი, რომელი ჯიში მინდა 😦

იქნებ დამეხმაროთ ლეკვის შერჩევაში ჩემი ბლოგის მკითხველები, ისეთები, ვისაც გყავთ სახლში ძაღლი და კარგად იცნობთ ამა თუ იმ ჯიშის თავისებურებებს და მირჩიოთ, რომელი ჯიში იქნება ჩემთვის შესაფერისი.

ჩემი მოთხოვნები ასეთია:

  1. უნდა იყოს პატარა ზომის; ისეთი, რომ პატარა, 1 ოთახიან ბინაში ასე თუ ისე ნორმალურად იგრძნოს თავი. გასეირნებით გავასეირნებ დილაობით, სანამ სამსახურში წავალ და საღამოს, სამსახურიდან დაბრუნების შემდეგ;
  2. ბეწვი სასურველია ჰქონდეს დაბალი. დიდ ბეწვს უფრო მეტი მოვლა და ვარცხნა უნდა, თუმცა პატარასაც რათქმაუნდა სჭირდება მოვლა;
  3. უნდა იყოს თბილი, მოსიყვარულე, უაგრესიო; სხვა ცხოველებისადმი, ადამიანებისა და ფრინველებისადმი ტოლერანტული 🙂 ვითვალისწინებ იმას, რომ მყავს სახლში თუთიყუში და არ მინდა, ერთხელაც სახლში მოვიდე და პირში თუთიყუშის ბუმბულგაჩრილი ძაღლი ვნახო 🙂 ეს სავსებით შესაძლებელია, რადგან ძაღლში გენეტიკურად მონადირის ინსტინქტები არის ჩადებული და იჩენს თავს შესაბამისი გარემოების დადგომისას;
  4. რაც მთავარია, ფასი! მხედველობაში ვიღებ რა იმ ფაქტს, რომ ძაღლს მოყვანისას მინიმუმ რამოდენიმე და მაქსიმუმ ბევრი 🙂 სხვადასხვა ნივთი სჭირდება მოვლისათვის (პატარა რბილი საწოლი, სადაც დაიძინებს და დაისვენებს, საკვებურები, საჭმელი, სავარცხლები, საყელური და საბელი, საბანაო შამპუნი, სათამაშოები, წამლები და ა.შ) და ამ ყველაფრისთვის მინიმუმ 100 ლარი მაინც დამჭირდება, ლეკვში ბევრს ვერ გადავიხდი სამწუხაროდ 😦 მაქსიმუმ 300 ლარი, მეტს ფიზიკურად ვერ შევწვდები 😦 შესაბამისად, ამ ფარგლებში ვეძებ ლეკვებს. ამ ეტაპზე დავუბრუნდი ისეც ჩემი ბავშვობის ძაღლზე ფიქრს და ვფიქრობ არა ინგლისურ, არამედ ამერიკულ კოკერ სპანიელზე, რომელიც ინგლისელზე მეტად მესიმპატიურება თვალში 🙂 მართალია დიდი ბეწვი აქვს, მაგრამ თუ ვიყიდი, მეყოლება სულ დაბალ “სტრიჟკაზე” და ბეწვის ვარცხნის თემაც ასე თუ ისე მოგვარდება. ამ ჯიშს ყურების ინფექციაც ახასიათებს დაყრილი ყურების გამო, რადგან არ ნიავდება ყურები და ხდება ანთებითი პროცესები. ამასაც ეშველება, თუკი მივაქცევ ყურადღებას.

მოკლედ, მირჩიეთ რამე ! 🙂 ველი თქვენს გამოხმაურებას.

Advertisements

ბიშონ ფრიზე

გამარჯობათ მკითხველებო…

სამ წელზე მეტი ხნის დაგვიანების შემდეგ, კვლავ დავუბრუნდი ჩემს ბლოგს…

მინდა ისევ მადლიერების გამოხატვით დავიწყო პოსტი. მთელი ამ ხნის განმავლობაში პერიოდულად ვადევნებდი თვალყურს ბლოგზე მიმდინარე ამბებს. მახარებს ძალიან თქვენი აქტიურობა, სხვადასხვა პოსტების ნახვები, კომენტარები და კითხვები. აქვე მინდა მცირედი დაზუსტება გავაკეთო: მხვდება ხოლმე სხვადასხვა სახის კითხვები ძაღლებთან დაკავშირებით, რაც წმინდად ვეტერინარული და კინოლოგიური ხასიათისაა და მათზე სამწუხაროდ ვერ გპასუხობთ და იმედია არც მიწყენთ, რადგან მე არ ვარ არც კინოლოგი და არც ვეტერინარი. გახლავართ ასე რომ ვთქვათ დილეტანტი, მოხალისე ამ საქმეში. უბრალოდ ძალიან მიყვარს ძაღლები და ვდებ პოსტებს სხვადასხვა ჯიშის შესახებ. სულ ესაა..

რაც შეეხება დღევანდელ პოსტს, იგი ეხება ძალიან საყვარელ, თეთრ და ღუნღულა ძაღლის ჯიშს, უსაყვარლეს ბიშონ ფრიზეს 🙂

162493-849x565r1-bichon-frise

ბიშონ ფრიზე

ძაღლის ჯიში:                                     ბიშონ ფრიზე

სხვა სახელი:                                       Bichón Tenerife                                                                                                                                                                  Bichon à poil frisé

წარმომავლობა:                                 კანარის კუნძულები (ესპანეთი) / ბელგია

ფერი:                                                  მთლიანად თეთრი

ბეწვის ტიპი:                                      საშუალო სიგრძის. რბილი, აბრეშუმისებრი                                                                                                               ტექსტურის, ხვეულებით

სიმაღლე:                                              23 – 28 სმ

წონა:                                                   5-10 კგ

ლეკვების რაოდენობა:                    4 – 6 ლეკვი

სიცოცხლის ხანგრძლივობა:         12 – 20 წელი

 

წარმოშობის ისტორია:

ბიშონ ფრიზე წარმოიშვა ბარბეტის, ანუ წყლის სპანიელისა და სტანდარტული პუდელისაგან. სიტყვა “ბიშონი” მომდინარეობს შუა საუკუნეების ფრანგული სიტყვა “bichon”-საგან (“პატარა გრძელბეწვიანი ძაღლი”), რომელიც წარმოადგენს ძველფრანგული სიტყვა “biche”-ს, ძველინგლისური “bicce”-სა და გერმანული “Betze”-ს კნინობით ვარიანტს, რაც სამივე ენაზე ნიშნავს “მდედრობითი სქესის (ძუ) ძაღლს). ჯიშის სახელწოდება “Bichon Frise” კი მომდინარეობს ფრანგული “Bichon à poil frisé”-დან, რაც “ხუჭუჭა კალთის ძაღლს” ნიშნავს.

ბიშონ ფრიზე მიეკუთვნება ბიშონის ტიპის ძაღლს, რომელიც თავის მხრივ 4 კატეგორიად იყოფა: ბიშონ მალტესი, ბიშონ ბოლონიეზი, ჰავანური ბიშონი და ბიშონ ტენერიფე (ეს ჯიში). ზემოთ მოყვანილი ყველა ჯიში წარმოიშვა ხმელთაშუა ზღვისპირეთში. თავიანთი მხიარული ხასიათის გამო, ისინი ბევრს მოგზაურობდნენ და ხშირად ბარტერადაც კი იყენებდნენ მეზღვაურები ერთი კონტინენტიდან მეორეზე გადასვლისას. მოგზაურობის შედეგად, ძაღლები მოხვდნენ ესპანეთში და სარწმუნოა ის ფაქტი, რომ ესპანელმა ზღვაოსნებმა მოახდინეს ამ ჯიშის შეყვანა კანარის კუნძულების ერთ-ერთ კუნძულ ტენერიფეზე. მე-14 საუკუნეში იტალიელმა მეზღვაურებმა თავიანთი მოგზაურობისას ხელახლა აღმოაჩინეს ძაღლის ეს ჯიში და დაუბრუნეს კონტინენტს, სადაც ისინი იტალიელი დიდგვაროვნების საყვარელ ძაღლებად გადაიქცნენ, რომელთაც ბეწვს უკრეჭდნენ “ლომის სტილში”, როგორც ეს მიღებული იყო იმ დროისათვის სამეფო კარზე.

მიუხედავად იმისა, რომ ბიშონი არ არის რეტრივერი ან წყლის ძაღლი, მას, როგორც მეზღვაურის ძაღლის წარმომავლობის მქონეს, ძალიან უყვარს წყალი და წყლიდან ნივთების გამოტანა, თუმცაღა გემებზე ამ ჯიშის ძაღლის დანიშნულება მხოლოდ ადამიანისათვის კომპანიონობის გაწევა იყო.

ბიშონ ტენერიფე საკმაოდ პოპულარული იყო საფრანგეთში, რენესანსის პერიოდში ფრანსუა I-სა (1515-1547 წწ) და ჰენრი III-ის (1574-1589 წწ) მეფობის პერიოდში. ძაღლის ამ ჯიშმა სახელი გაითქვა ესპანეთშიც, სადაც ისინი მეფისწულებისა და მეფის ასულების ნებიერებად იქცნენ. ბიშონებს ესპანური სკოლის მხატვრებიც ხშირად იყენებდნენ თავიანთ ნამუშევრებში, მაგალითად ცნობილმა ესპანელმა მხატვარმა – ფრანსისკო დე გოიამ ბიშონ ფრიზე თავის რამოდენიმე ნამუშევარში უკვდავყო.

ბიშონებისადმი ინტერესი განახლდა ნაპოლეონ III-ის მმართველობის პერიოდში, თუმცა მინელდა მე-19 საუკუნის ბოლოს, როცა იგი იქცა “ჩვეულებრივ ძაღლად”, რომელიც ქუჩებში დარბოდა არღნის დამკვრელებთან ერთად, უწევდა დახმარებას მხედველობის არმქონე ადამიანებს და ასრულებდა სხვადასხვა ტრიუკებს ცირკებსა და ბაზრობებზე.

1933 წლის 5 მარტს, ჯიშის ოფიციალური სტანდარტის მიღება მოხდა საფრანგეთის ეროვნული კენელ კლუბის – Société Centrale Canine-ის მიერ, რაც მეწილად განპირობებული იყო ბელგიელი კომიქსების მხატვრის – ერჟეს “ტინ-ტინის თავგადასავლები”-ს პოპულარობით, რომლის ერთ-ერთ პერსონაჟს წარმოადგენდა პატარა, ფუმფულა და თეთრი ფოქსტერიერი, სახელად მილოუ. ვინაიდან იმ პერიოდში, ძაღლის ამ ჯიშს ორი სახელით – “Tenerife” და “Bichon” მოიხსენიებდნენ, საერთაშორისო კინოლოგიურო ფედერაციის –  Fédération Cynologique Internationale პრეზიდენტმა წამოაყენა ტერმინი “Bichon Frisé” ძაღლის ვიზუალიდან გამომდინარე (Frisé ფრანგულად ნიშნავს “ხვეულს”, “ხუჭუჭას” ძაღლის ბეწვთან მიმართებაში). 1934 წლის 18 ოქტომბერს კი ბიშონ ფრიზე, როგორც ძაღლის ჯიში ოფიციალურად დარეგისტრირდა საფრანგეთის ეროვნულ კენელ კლუბში – Société Centrale Canine.

ქცევა და ხასიათი:

ბიშონ ფრიზე ითვლება მხიარულ, მგრძნობიარე, ჭკვიან, რბილი ხასიათის მქონე მოსიყვარულე ძაღლად. ბიშონებს, როგორც კომპანიონ ძაღლებს უყვართ ადამიანებთან ურთიერთობა და დიდ ყურადღებასაც ითხოვენ. ზოგადად, ძაღლის ეს ჯიში საკმაოდ კონტაქტურია და სიხარულით დაყვება პატრონს სასეირნოდ. ბიშონი კარგად ეწყობა ბავშვებს, რადგან ძალიან უყვარს თამაში და ბევრი ენერგია აქვს. იგი ასევე კარგად ეგუება სხვა ცხოველებსაც. ბიშონი საკმაოდ დამჯერი ჯიშია, თუკი მისი გაწვრთნა დაიწყება ადრეული ასაკიდან და მუდმივ რეჟიმში გაგრძელდება.

მოვლა:

ბიშონის ბეწვს დიდი მოვლა სჭირდება. მისი ორმაგი, ხუჭუჭა ბეწვი სახლის პირობებში  ყოველდღე თუ არა, კვირაში ორჯერ მაინც უნდა დაივარცხნოს, რათა მოშორდეს ჩახვეული და გათელილი თმა. აუცილებელია მიმართოთ პროფესიონალ გრუმერს თვეში ერთხელ, თქვენი ბიშონის ბეწვის დაბანის, დავარცხნისა და გაკრეჭვისათვის მითუფრო, რომ მისი ბეწვი თეთრია, რაც კიდევ უფრო მეტ სისუფთავეს მოითხოვს. ბიშონს ხშირად მაკრატლით კრეჭენ ტანის კონტურების გაყოლებაზე და ვარცხნიან ისე, რომ ღრუბელს დაემსგავსოს :). ძაღლის ეს ჯიში მიდრეკილია ყურის დაავადებებისაკენ, ამიტომ საჭიროა ყურების გულმოდგინედ გასუფთავებაც.

ბიშონ ფრიზე ითვლება ჰიპოალერგიულ ჯიშად, რადგან არ სცვივა ბალანი და ამიტომ შესაფერისია ისეთი ადამიანებისათვის, ვისაც ცხოველის ბეწვზე, ქერტლზე (მტვერზე) და  ნერწყვზე ალერგია აქვს. ბიშონის სწორი გრუმინგი ხელს უწყობს მოშვებული თმის მოშორებას, ხოლო ბეწვის ხვეულები ხელს უშლის მკვდარი თმისა და ქერტლის გარემოში გავრცელებას.

ჯანმრთელობა:

ბიშონ ფრიზესათვის დამახასიათებელია ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული შემდეგი პრობლემები:

ავტოიმუნური ჰემოლიზური ანემია – ანემია, გამოწვეული ადამიანის სისხლის წითელი უჯრედების – ერითროციტების საწინააღმდეგო ანტისხეულების ფორმირებით, რომლებიც “თავს ესხმიან” ერითროციტებს და იწვევენ მათ გასკდომას, რის შედეგადაც მცირდება ჟანგბადის მატარებელი სისხლის წითელი უჯრედების რაოდენობა სისხლის მიმოქცევაში. ამ დაავადების სიმპტომებია: სისუსტე, ენერგიის დაკარგვა, მადის ნაკლებობა, ღებინება, დიარეა, აჩქარებული გულისცემა და გახშირებული სუნთქვა, მუქი ფერის შარდი და მკრთალი ან ყვითელი ფერის ღრძილები.

იმუნური თრომბოციტოპენია – მდგომარეობა, რომლის დროსაც სისხლში არის თრომბოციტების ნაკლებობა. თრომბოციტები არიან უფერული უჯრედები, რომლებიც მონაწილეობენ სისხლდენის შეჩერებაში – შედედებაში თრომბის წარმოქმნის გზით. თრომბოციტოპენიის ყველაზე გავრცელებული კლინიკური ნიშანია კანისა და ლორწოვანი გარსის სისხლჩაქცევები.

სიმსივნეები

ღვიძლის უკმარისობა

ბიშონ ფრიზეს ხშირად აღენიშნება კატარაქტა ან ცხვირ-საცრემლე არხების დახშობა, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს თვალიდან სითხის დენა და დაულაქაოს თეთრი ბეწვი.

Bichon_Frise_Linares_head.jpg

სამწუხაროდ, ბიშონ ფრიზეს ლეკვების ყიდვა-გაყიდვის განცხადებები ჯერ-ჯერობით ვერ იძებნება საქართველოში 😦

გიტოვებთ ვიდეოს Youtube-ზე ბიშონების შესახებ.

წყარო:                   ვიკიპედია 

ჩიხუახუა

სალამი…

თითქმის სამი თვეა, ახალი პოსტი არ დამიწერია და მივატოვე ჩემი ბლოგი, თუმცა მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში თვალს ვადევნებდი ბლოგის სტატისტიკას და მიხარია, რომ სულ უფრო მეტი ნახვა აქვს ჩემს ბლოგს ძაღლებზე 🙂 ასევე მახარებს ისიც, რომ გამოკითხვებში ხმების მიცემისა და ბლოგის მიმდევრების რიცხვმაც იმატა. მოკლედ, დიდი მადლობა მინდა კიდევ ერთხელ გადაგიხადოთ ყველას, ვინც კითხულობთ ჩემს პოსტებს. 🙂

დღეს მინდა ახალი პოსტი შემოგთავაზოთ ძაღლის იმ ჯიშზე, რომელიც ყველაზე პატარა ზომის ჯიშად ითვლება ძაღლებში და ბევრ ცნობილ სახეს კომპანიონად აურჩევია კიდეც თავისი მცირე ზომისა და საყვარელი იერის გამო. ალბათ მიხვდით, რომ ეს ძაღლი ჩიხუახუაა:

ჩიხუახუა

მოკლებეწვიანი ჩიხუახუა

ძაღლის ჯიში:                                     ჩიხუახუა

წარმომავლობა:                                მექსიკა

ფერი:                                          თეთრი, შავი, ჩალისფერი და ბევრი სხვა ფერი

ბეწვის ტიპი:                              მოკლე და გრძელბეწვიანი

სიმაღლე:                                                 ხვადი –  15 – 25 სმ;  ძუ – 15 – 25 სმ

წონა:                                            ხვადი – 1.8 – 2.7 კგ;  ძუ – 1.8 – 2.7 კგ

ლეკვების რაოდენობა:                  ჩვეულებრივ 2 – 5 ლეკვი

სიცოცხლის ხანგრძლივობა:     12 – 20 წელი

 

წარმოშობის ისტორია:

ჩიხუახუას წარმოშობის ისტორია ბურუსითაა მოცული და ბევრი თეორია არსებობს ძაღლის ამ ჯიშის წარმომავლობასთან დაკავშირებით. ფოლკლორული, ისევე, როგორც არქეოლოგიური აღმოჩენები მოწმობს იმას, რომ ჯიში წარმოიშვა მექსიკაში. ყველაზე მეტად სარწმუნო თეორია კი მდგომარეობს იმაში, რომ ჩიხუახუა წარმოიშვა ე.წ. ”ტეჩიჩი”-სგან (Techichi), რომელიც წარმოადგენდა მექსიკაში არსებული ტოლტეკების ცივილიზაციის მფარველობაში მყოფ კომპანიონ ძაღლს და ასე გამოიყურებოდა:

ტეჩიჩი

ტეჩიჩი

ჩანაწერები ტეჩიჩის შესახებ არაა შემონახული 9-ე საუკუნემდე, თუმცა მიიჩნევა, რომ მექსიკაში, კოლიმაში აღმოჩენილ ქოთნებზე, რომლებზეც ძაღლებია აღბეჭდილი და თარიღდება ჩვ.წ.აღ-მდე 300 წლით, სწორედ ტეჩიჩია გამოსახული.

ქოთნები ძაღლის გამოსახულებით, რომლებიც აღმოაჩინეს აშშ-ში: ჯორჯიისა და ტენესის შტატებში, თარიღდება ჩვ.წ. აღ-ით 1325 წლით და ეკუთვნის ჩიხუახუას. ერნან კორტესი 1520 წელს დაწერილ წერილში წერდა, რომ აცტეკები აშენებდნენ და ყიდდნენ პატარა ძაღლებს, როგორც საკვებს. მე-19 საუკუნის დასაწყისის კოლონიური ჩანაწერები აღწერს პატარა, თითქმის უბეწვო ძაღლებს. ამ ჩანაწერებიდან ერთ-ერთი ადასტურებს, რომ მე-16 საუკუნის კონკისტადორებმა ასეთი ძაღლები საკმაოდ დიდი რაოდენობით აღმოაჩინეს იმ რეგიონში, რომელსაც დღეს უკვე ჩიხუახუა ეწოდება.

მიჩნეულია, რომ ჩიხუახუას ჯიშის წინაპარი აღმოჩენილია 1850 წელს მექსიკის არქეოლოგიურ ძეგლ კასას გრანდეს-ის (ესპ. Casas Grandes) ნანგრევებში მექსიკის შტატ ჩიხუახუაში, რომლისგანაც ძაღლის ეს ჯიში იღებს სახელწოდებას. ქოთანი ე.წ. ”ირმის თავიანი” ჩიხუახუას გამოსახულებით, რომელიც აღმოჩენილია კასას გრანდესში და თარიღდება ჩვ.წ.აღ-ით 1100-1300 წლით, წარმოაჩენს ძაღლის ამ ჯიშის გრძელ ისტორიას ამ ტერიტორიაზე. ასევე არქეოლოგიურ ძეგლად აღიარებულ ტრეს საპოტეს-ში (ესპ. Tres Zapotes), რომელიც მექსიკაში, ვერაკრუზში მდებარეობს, აღმოჩენილია ბორბლებიანი ძაღლის სათამაშო, რომელიც თარიღდება ჩვ.წ.აღ-ით 100 წლით და თანამედროვე ჩიხუახუას გარეგნობისა და ზომის იდენტურია. ეს ფაქტი იმის არაპირდაპირი მტკიცებულებაა, რომ ეს ჯიში მექსიკაში პირველი ევროპელების გამოჩენამდე 1400 წლით ადრე არსებობდა. ჩიხუახუა მუდმივად პოპულარული იყო, განსაკუთრებით კი აშშ-ში, სადაც ძაღლის ამ ჯიშის პირველი აღიარება მოხდა ამერიკული კენელ კლუბის მიერ 1904 წელს.

ქცევა და ხასიათი:

ზოგადად, ჩიხუახუა შესაძლოა ადვილად გაღიზიანდეს და გადავიდეს შეტევაზე, ამიტომ ისეთ ოჯახებში, სადაც პატარა ბავშვები არიან, მათი ყოლა არაა მიზანშეწონილი. ძაღლის ამ ჯიშს ახასიათებს უსაშველო ერთგულება და შეჩვევა ერთი კონკრეტული პატრონისადმი და ზოგ შემთხვევებში შეიძლება ადამიანის მიმართ ზედმეტი მზრუნველობაც (დაცვაც) და ეჭვიანობაც კი გამოხატოს, განსაკუთრებით კი სხვა ადამიანებთან ან ცხოველებთან მიმართებაში. ჩიხუახუა ყოველთვის ვერ ეწყობა ძაღლის სხვა ჯიშებს და აქვს ე.წ. ”კლანური” ბუნება, იგი ჩიხუახუებთან ან მათ მეტისებთან ურთიერთობას ამჯობინებს სხვა ჯიშის ძაღლებთან ყოფნას.

ჩიხუახუა თავისი ზომის მიუხედავად, ძალიან ამაყი და ჯიუტია. ითხოვს ყურადღებასა და მოფერებას. გაბრაზების, აღელვებისა თუ შეციების დროს იწყებს კანკალს. ასევე არის ძალიან ხმაურიანი, ამიტომ ყეფას ნუ შეაჩვევთ.

მოვლა:

როგორც აღწერილობაშია მოცემული, არსებობს ორი ტიპის ჩიხუახუა: მოკლე და გრძელბეწვიანი. ბეწვი ადვილი მოსავლელია. გრძელბეწვიან ჩიხუახუას ბეწვი ყოველდღე უნდა დავარცხნოთ. მოკლებეწვიანს – უფრო იშვიათად. შეგიძლიათ, კარგად გაწურული ჩვრითაც გაწმინდოთ. აბანავეთ თვეში ერთხელ, გაუფრთხილდით, რომ წყალი არ ჩაუვიდეს ყურებში.

ძაღლის ეს ჯიში, განსაკუთრებით კი მოკლებეწვიანი ჩიხუახუა ცუდად იტანს სიცივეს,ამიტომ მისთვის აუცილებელია თბილად ჩაცმა. ამ ძაღლის ხელში აყვანილი ტარება ძალზედ სასიამოვნოა, თუმცა მისთვის უკეთესია, თუ სეირნობისა და გარემოს შესწავლის საშუალებას მისცემთ. გაასეირნეთ იგი პარკში და ავარჯიშეთ მოკლე მანძილზე სიარულში. საყელურის ნაცვლად, ჯობს ატაროთ სპეციალური შესაბმელით, ასე უფრო უსაფრთხოდ იქნება. როცა ეშინია, ჩიხუახუამ იცის გახტომა, ამიტომ ფრთხილად იყავით, როცა ხელში გიჭირავთ. მოერიდეთ ასევე მის ზედმეტად გამოკვებას, რადგან შედეგად ძაღლის ჯანმრთელობას სერიოზულ საფრთხეს შეუქმნით, რამაც მისი სიცოცხლის შემოკლებამდე და დიაბეტის განვითარებამდე შეიძლება მიგვიყვანოს.

ჯანმრთელობა:

ჩიხუახუასათვის დამახასიათებელია ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული შემდეგი პრობლემები:

ჰიდროცეფალია – სითხის დაგროვება თავის ტვინის ღრუებში, რის შედეგადაც თავი უჩვეულოდ სივდება.

ჩაღრმავებული უბანი თავის ქალაზე, ე.წ. ყიფლიბანდი – ზოგიერთ ჩიხუახუას თავზე ხელს თუ დააჭერთ, შეიგრძნობთ რბილ და მრგვალ ღრუს კანქვეშ, ნათხემზე. ასეთი აქვთ ახალშობილებს (ყიფლიბანდი), თუმცა მათი ძვლების კიდეები მალე ერთდება. მიუხედავად ამისა, ლეკვობის პირველი ექვსი თვის განმავლობაში ძალიან დიდი ყურადღება და მოვლაა საჭირო, სანამ თავის ქალის სრული ფორმირება არ მოხდება.

ჰიპოგლიკემია – სისხლში შაქრის (გლუკოზის) შემცველობის დაწევა. ეს განსაკუთრებით საშიშია ლეკვებისათვის. უყურადღებობის შემთხვევაში, ჰიპოგლიკემიამ შეიძლება გამოიწვიოს კომა და სიკვდილი. ჰიპოგლიკემიის სიმპტომებია: ძილიანობა, ლეთარგია (მდგომარეობა, რომელიც ჰგავს ღრმა ძილს; შესაძლოა გრძელდებოდეს რამდენიმე საათს ან დღეს), ენერგიის არქონა, არაკოორდინირებული სიარული, თვალების ფოკუსის უქონლობა, კისრის კუნთების სპაზმები, გულის წასვლა.

თვალის დაავადებები: მშრალი ჰაერის, მტვრისა და სხვადასხვა ალერგენების გამო შესაძლოა ჩიხუახუას თვალები გაუღიზიანდეს და სითხე წამოუვიდეს. თვალების ყოველდღიური წმენდა თავიდან აგაცილებთ და შეამცირებს დაავადებების რისკს.

კბილების მოვლა: ჩიხუახუებს ზოგჯერ აქვთ კბილებთან დაკავშირებული პრობლემებიც, რაც უკავშირდება მათ მიერ საკვების ამორჩევით მიღებას. ძაღლს კბილები რომ კარგ მდგომარეობაში ჰქონდეს, რეგულარულად გაუწმინდეთ.

გრძელბეწვიანი ჩიხუახუა

გრძელბეწვიანი ჩიხუახუა

ჩიხუახუა საქართველოშიც იყიდება და მისი ფასი 300 – დან 700 დოლარამდე მერყეობს. (მონაცემები აღებულია ვებ-გვერდიდან mymarket.ge)

გიტოვებთ Animal Planet-ის ვიდეოს Youtube-ზე ჩიხუახუას შესახებ.

წყარო:                   ვიკიპედია 

                               პაულ მაკგრივი, ელიზაბეტ ჯინისი – ძაღლები

                              დევიდ ალდერტონი – როგორ შევარჩიოთ ძაღლი

შარ-პეი

სალამი ყველას 🙂

აგერ უკვე თითქმის ერთი თვე ხდება, რაც ახალი პოსტი არ დამიწერია და არც ახალი წელი მიმილოცია ჩემი ბლოგის მკითხველებისათვის.

დაგვიანებით გილოცავთ ყველას ახალ, 2014 წელს. ყველას წარმატებებს, ხვავს, ბარაქას და ქვეყანაში მშვიდობას გისურვებთ 🙂

რაც შეეხება ჩემს პასიურობას: საქმე იმაშია, რომ სამსახური დავიწყე და ვეღარ ვიცლი ხოლმე ვეღარაფრისთვის, არათუ ბლოგისთვის. შაბათ-კვირას ვისვენებ და მაქსიმალურად შევეცდები, ამ დღეებში მაინც შემოგთავაზოთ ახალი პოსტები. დღეს გადავხედე ჩემს მიტოვებულ ბლოგს და ძალიან გამეხარდა, რომ ბლოგის სტატისტიკა სულ უფრო და უფრო სასიხარულო მონაცემებს მახვედრებს 🙂 ასევე ხმების მომატებული რაოდენობა დამხვდა ჩემს მიერ ბლოგზე განთავსებულ გამოკითხვებში და დიდ მადლობას გადავუხდი ყველა იმ ადამიანს, ვინც შემოდის ჩემს ბლოგზე, ინტერესდება მასზე განთავსებული მასალით და გამოკითხვებშიც იღებს მონაწილეობას. დიდი მადლობა ყველას! 🙂 ახლა კი საქმეზე გადავიდეთ.

დღევანდელი ჩემი პოსტი ძაღლის ისეთ ჯიშს ეხება, რომელიც მართლაც რომ გამორჩეული და უცნაური გარეგნობითაა დაჯილდოებული. კერძოდ კი, თავიც და ტანიც ნაოჭებით აქვს დაფარული და ასევე მოლურჯო-მოშავო ფერის ენა აქვს. მაშ ასე, თქვენს წინაშეა ჩინური შარ-პეი, ან უბრალოდ შარ-პეი:

ჩინური შარ-პეი

ჩინური შარ-პეი

ძაღლის ჯიში:                                    შარ-პეი

სხვა სახელი:                             ჩინური შარ-პეი

წარმომავლობა:                                ჩინეთი

ფერი:                                           წითური, ჩალისფერი, შავი, კრემისფერი, ყავისფერი, მოლურჯო,                                                                                გარგრისფერი, შოკოლადისფერი, იასამნისფერი

ბეწვის ტიპი:                              ცხენისებრი; ე.წ. “ჰორსი” (უხეში და ზედმეტად მჩხვლეტავი)                                                                                       ჯაგრისისებრი; ე.წ. “ბრაში” (1 ინჩამდე სიგრძის და შედარებით                                                                                   რბილი)                                                                                                                                                                                                         დათვისებრი (იშვიათია – 1 ინჩზე მეტი სიგრძის ბეწვით)

სიმაღლე:                                                  46 – 56 სმ

წონა:                                             ხვადი – 25 – 29 კგ;  ძუ – 18 – 25 კგ

ლეკვების რაოდენობა:                   4 – 6 ლეკვი

სიცოცხლის ხანგრძლივობა:      10 წელი

წარმოშობის ისტორია:

შარ-პეის ჯიში მომდინარეობს გუანდუნის პროვინციიდან, რომელიც სამხრეთ-ცენტრალურ ჩინეთში მდებარეობს. პირველი ჩინური შარ-პეი ძალიან განსხვავდებოდა ძაღლის იმ ჯიშისაგან, რომელიც დღეს ასე პოპულარულია დასავლეთში. სამხრეთ ჩინეთში -ჰონკონგსა და მაკაოში დასავლური და თავდაპირველი ტიპის შარ-პეის ერთმანეთისაგან განასხვავებენ ორი სხვადასხვა სახელით: “meat-mouth” და “bone-mouth”. ეს უკანასკნელი ტრადიციული ჩინური შარ-პეია, რომელსაც ნაკლები ნაოჭები, აპრეხილი კუდი, ცხენისებრი ბეწვი და ბეჰემოთისებრი დრუნჩი აქვს. სიტყვა “შარ-პეი” ითარგმნება, როგორც “ზუმფარისებრი ბეწვი” და აღნიშნავს ძაღლის ამ ჯიშის მოკლე და უხეშ ბეწვს.

შარ-პეის წინაპარი უცნობია. ის შესაძლებელია ოყოს ჩაუ-ჩაუს შთამომავალი, თუმცა ერთადერთი აშკარა კავშირი ძაღლის ამ ორ ჯიშს შორის მათი მოლურჯო-მოშავო ფერის ენაა. ჩინურ კერამიკულ ნაკეთობებზე არსებული ძველი სურათები კი ამტკიცებს, რომ ძაღლის ეს ჯიში ჯერ კიდევ ხანის დინასტიის დროს არსებობდა (206 წელი ჩვ.წ.აღ-მდე). ბოსტონის სახვითი ხელოვნების მუზეუმში დაცული ქანდაკება, რომელიც ჩვ.წ.აღ-ით 2 საუკუნით თარიღდება, გამოსახავს ძაღლს, რომელიც ძალიან ჰგავს თანამედროვე შარ-პეის. დიდი ხნის განმავლობაში შარ-პეი მიიჩნეოდა ზოგადი გამოყენების ფერმის ძაღლად ჩინურ სოფლებში, რომელსაც იყენებდნენ სანადიროდ, საქონლის სამწყემსად და დასაცავად და სახლისა და ოჯახის სადარაჯოდ. იმ დროისათვის, შარ-პეის გამოყვანა ხდებოდა ინტელექტის, ძალისა და მკაცრი, მოღუშული იერის გამო.

ბოლო დროის გენეტიკურმა კვლევამ აჩვენა, რომ შარ-პეი ძაღლის ერთ-ერთ უძველესი ჯიშია, რომელიც უფრო ადრე გამოეყო საერთო წინაპრებს, ვიდრე ძაღლის სხვა ჯიშები. 2004 წელს გამოქვეყნებულმა ძაღლის სუფთა სისხლის ჯიშების გენეტიკურმა ანალიზმა ცხადყო, რომ მგლების შემდეგ, მხოლოდ ოთხი ჯგუფი იყო ფუნდამენტური:  აზიიდან – შარ-პეი შიბა ინუს, აკიტასა და ჩაუ-ჩაუსთან ერთად; ცენტრალური აფრიკიდან – ბასენჯი; არქტიკიდან – მალამუტი ციმბირულ ჰასკისთან და სამოედთან ერთად და შუა აღმოსავლეთიდან – ავღანური მწევარი და სალუკი.

მოგვიანებით, შარ-პეის ძაღლების ჩხუბებში იყენებდნენ. მოშვებული კანი და უკიდურესად მჩხვლეტავი ბეწვი მას თავდაპირველად განუვითარდა გარეული ტახის მოსაგერიებლად, როდესაც მას სანადიროდ იყენებდნენ. ძაღლების მაჩხუბრები შარ-პეის ამ თავისებურებას იყენებდნენ იმისათვის, რომ მოწინააღმდეგეს ადვილად ვერ ჩაევლო კბილები შარ-პეის უხეში კანისათვის და თუკი იგი მაინც შეძლებდა შარ-პეისათვის პირის ჩავლებას, ეს უკანასკნელი მაინც შეძლებდა მანევრირებასა და მეტოქის კბენას.

კომუნისტური რევოლუციის დროს, როდესაც შარ-პეის რაოდენობა საგრძნობლად შემცირდა, ძაღლები გადაარჩინა ჰონგ-კონგელმა ბიზნესმენმა მატგო ლაუმ (Matgo Law), რომელმაც 1973 წელს მიმართა ამერიკელებს ძაღლების ჟურნალის მეშვეობით, რათა გადაერჩინათ ძაღლის ეს ჯიში. დაახლოებით 200 შარ-პეი კონტრაბანდული გზით გადაიყვანეს ამერიკაში. ეხლანდელი ამერიკული შარ-პეის ჯიშის ძაღლები სწორედ იმ 200 გადარჩენილი ძაღლის შთამომავლები არიან.

ქცევა და ხასიათი:

შარ-პეის ლეკვობიდანვე სჭირდება სოციალიზაცია ბავშვებთან, უცხოებთან და სხვა ცხოველებთან. სხვა მოჩხუბარი ჯიშების მსგავსად, ძაღლის ეს ჯიშიც შეიძლება იყოს ჯიუტი, მტკიცე ნებისყოფის და ძალიან ტერიტორიულიც. ადრეული ასაკიდანვე მკაცრი და თანამიმდევრული წვრთნა შველის ამ თვისებების აღმოფხვრას, სანამ ისინი პრობლემად ჩამოყალიბდება.

შარ-პეი ხშირად ეჭვის თვალით უყურებს და უნდობლობით ხვდება ხოლმე უცხოებს, რასაც მისი, როგორც მოდარაჯე ძაღლის წარსულამდე მივყავართ. ძაღლის ეს ჯიში ძალიან დამოუკიდებელი და ჩაკეტილია. ამის მიუხედავად, შარ-პეი ძალიან მოსიყვარულე და ერთგულია თავისი ოჯახისადმი და უცხოებსაც კარგად იღებს, თუკი ადრეული ასაკიდანვე მოხდება მისი სათანადო გაცნობა სხვა ადამიანებისადმი. შარ-პეი წყნარი ჯიშია და მხოლოდ იმ შემთხვევაში ყეფს, როცა რაიმე აწუხებს ან თამაშობს. იგი შემგუებელია და ბრძანებებს სწრაფად სწავლობს. აქვს კარგი ყნოსვა; ბოლო დროს ხშირად მონაწილეობს შეჯიბრებებში მორჩილებასა და დაბრკოლებათა გადალახვაში.

მოვლა:

შარ-პეის ბეწვი ადვილი მოსავლელია, თუმცა საჭიროა დანაოჭებული კანის ნაკეცების გასინჯვა და გასუფთავება, რათა ინფექცია არ შეიჭრას. ასევე ყოველკვირეულად უნდა შემოწმდეს შარ-პეის ყურებიც, რადგან ისინი შესაძლოა ბაქტერიებისა და ყურის პარაზიტების ბუდედ იქცეს იმის გამო, რომ არ ხდება მათი სათანადო დაჰაერება. შარ-პეის სწრაფად ეზრდება ფრჩხილები თათებზე, ამიტომ აუცილებელია მათი დაჭრაც.

ბეწვის კარგ მდგომარეობაში შესანარჩუნებლად საკმარისია ჯაგრისით მსუბუქად ვარცხნა. შარ-პეის არ უყვარს ბანაობა, ამიტომ დაბანეთ მხოლოდ საჭიროების შემთხვევაში, თვეში ერთხელ ან ორჯერ, ან მშრალი შამპუნით გაასუფთავეთ. მოაცილეთ მიკრული ტკიპები.

ძაღლის ეს ჯიში ენერგიული ჯიშია და ესაჭიროება რეგულარული ვარჯიში, მაგრამ საზოგადოებაში საბლის გარეშე მისი გაყვანა არ შეიძლება უცხო ადამიანებისადმი შესაძლო აგრესიის გამოვლენის თავიდან ასაცილებლად.

ჯანმრთელობა:

შარ-პეისათვის დამახასიათებელია ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული შემდეგი პრობლემები:

ალერგიით გამოწვეული კანის ინფექციები

მემკვიდრეობითი შარ-პეის ცხელება – სერიოზული, თანდაყოლილი დაავადებაა, რომელიც იწვევს ხანმოკლე, მაგრამ განმეორებით ცხელებას, რომელიც 24 საათამდე გრძელდება და თან სდევს სითხის დაგროვება ფეხის კოჭებს ირგვლივ და მათი გასიება.

ამილოიდოზი –  ამ დაავადების დროს, ანომალიური ცილა ამილოიდი სრულიად სხვადასხვა ორგანოსა და ქსოვილში ლაგდება, მათ შორის – კუნთებში, შემაერთებელ ქსოვილში, პერიფერიულ ნერვებში. ცილა ამილოიდი ხშირად თირკმელებსა და ღვიძლშიც ჩნდება, რასაც საბოლოოდ თირკმლის უკმარისობამდე მივყავართ.

ენტროპიონი – ქუთუთოს შიგნით შებრუნება თვალის ბროლისაკენ, რაც თვალის გაღიზიანებას იწვევს და უყურადღებობის შემთხვევაში, შესაძლოა სიბრმავით დასრულდეს. ენტროპიონის შემთხვევაში საჭიროა ქირურგიული ჩარევა.

ყურის ინფექციები

ვიტამინ B-12-ის ნაკლებობა – ეს დააადება შარ-პეის ჯიშის ძაღლებისათვის საზოგადო პრობლემას წარმოადგენს და მას მემკვიდრულად მიიჩნევენ.

shar pei puppy in gardenშარ-პეი საქართველოშიც იყიდება და მისი ფასი 350 – 400 დოლარს შეადგენს. (მონაცემები აღებულია ვებ-გვერდიდან mymarket.ge)

გიტოვებთ Animal Planet-ის ვიდეოს Youtube-ზე შარ-პეის შესახებ.

წყარო:                   ვიკიპედია 

                               პროგრამა – Dogs of the world (გუგლ ფლეიდან)

                               პაულ მაკგრივი, ელიზაბეტ ჯინისი – ძაღლები

                               დევიდ ალდერტონი – როგორ შევარჩიოთ ძაღლი

სტაფორდშირული ბულტერიერი (სტაფი)

დღეს ახალი პოსტის დაწერას ძაღლის ისეთ ჯიშზე ვაპირებ, რომელთანაც შეხება და ურთიერთობა არასოდეს მქონია. საერთოდაც, ტერიერების ჯგუფის ძაღლის ჯიშებს არ ვიცნობ (თეორიულ ცოდნას თუ არ ჩავთვლით). თუმცა ისე, ზოგადად ვიცი, რომ ბულდოგებისა და ტერიერების შეჯვარების შედეგად გამოყვანილი ძაღლები აგრესიულები და თავისებური ხასიათის არიან. წარმოგიდგენთ სტაფორდშირულ ბულტერიერს, იგივე სტაფს:

სტაფორდშირული ბულტერიერი (სტაფი)

სტაფორდშირული ბულტერიერი (სტაფი)

ძაღლის ჯიში:                                    სტაფორდშირული ბულტერიერი (სტაფი)

მეტსახელი:                                          სტაფი; სტაფ; SBT (Staffordshire Bull Terrier)                                                                                                                          სტაფორდი; სტაფი ბული

წარმომავლობა:                                ინგლისი

ფერი:                                           წითური, ჩალისფერი, ვეფხვისებრი, თეთრი,                                                                                                                          შავი ან მოლურჯო, ან ნებისმიერი ზემოთ ჩამოთვლილი                                                                                                  ფერი თეთრით

ბეწვის ტიპი:                              გლუვი, მოკლე და კანზე მჭიდროდ მიკრული

სიმაღლე:                                                 ხვადი –  36 – 41 სმ;  ძუ – 33 – 38 სმ

წონა:                                            ხვადი – 13 – 17 კგ;  ძუ – 11 – 15 კგ

სიცოცხლის ხანგრძლივობა:     10 – 16 წელი

წარმოშობის ისტორია:

მე-19 საუკუნემდე, სისხლიანი სპორტის სახეობები, როგორებიც იყო ხარებთან და დათვებთან ძაღლების ორთაბრძოლები და მამლების ჩხუბი ჩვეულ მოვლენას წარმოადგენდა. ძაღლები თავს ესხმოდნენ ბაზარში მოყვანილ ხარებს და ეს სანახაობა ერთის მხრივ საქონლის ხორცის დამუშავების, მეორეს მხრივ კი მაყურებლის გართობის საშუალება იყო. ძაღლების ორთაბრძოლა დათვებთან, ხარებთან თუ სხვა ცხოველებთან ხშირად ეწყობოდა როგორც დიდგვაროვნების, ასევე მდაბიოების გასართობად.

ადრინდელი ბულტერიერები იყვნენ გამოყვანილნი არა ისეთ კომპანიონ ცხოველებად, რომელთაც ჩვენ დღეს ვიცნობთ, არამედ ხასიათის იმ თავისებურების გამო, რასაც ”მოჩხუბარობა” ქვია და რომელიც გამოიხატებოდა ძაღლების თავდასხმაში დათვზე, ხარზე ან სხვა რომელიმე ეგზოტიკურ ცხოველზე. ამით კი ძაღლის ძალა და შესაძლებლობები ფასდებოდა. ამ ადრეულმა ”პროტო-სტაფორდებმა” შეუმზადეს მემკვიდრეობითი ნიადაგი ძაღლის ისეთ ჯიშებს, როგორებიცაა სტაფორდშირული ბულტერიერი, ბულტერიერი, ამერიკული პიტბულ ტერიერი და ამერიკული სტაფორდშირული ტერიერი. ამ ჯიშების საერთო წინაპარი ცნობილი იყო, როგორც ”ბულტერიერი”.

სისხლიანი სპორტის სახეობები ოფიციალურად გაუქმდა 1835 წელს, როდესაც ბრიტანეთმა დაიწყო კანონების გაცნობა ცხოველთა კეთილდღეობის შესახებ. მას შემდეგ ძაღლების ჩხუბების ორგანიზება გაცილებით იაფი ჯდებოდა და უფრო ადვილიც იყო ამის მიჩქმალვა კანონის წინაშე, ვიდრე ეს ხდებოდა ხარებთან და დათვებთან ორთაბრძოლების დროს. ამის სანაცვლოდ, სისხლიანი სპორტის დამცველებმა დაიწყეს ძაღლების ერთმანეთთან შერკინება. ძაღლების ჩხუბი ისევ ითვლებოდა სისხლიანი სპორტის სახეობად (რომელიც ხშირად გულისხმობდა აზარტულ თამაშებს) და ამასთანავე წარმოადგენდა ძაღლის შესაძლებლობებისა და ხარისხის შემოწმების საშუალებასაც. ათწლეულების შემდეგაც კი ძაღლების ორთაბრძოლები ფარულად ხდებოდა ბრიტანეთსა და ამერიკაში. ძაღლებს უშვებდნენ ე.წ. რინგზე და ბოლო მოჩხუბარი ძაღლი (დროდადრო კი ბოლო გადარჩენილი ძაღლი) ითვლებოდა გამარჯვებულად. ”მოჩხუბარობის” ხარისხი ჯერ კიდევ დიდად ფასობდა და ის ძაღლები, რომლებიც ნებდებოდნენ ჩხუბისას, ითვლებოდნენ ”ფინიებად”. მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი ძაღლების წვრთნა ხდებოდა იმისათვის, რომ მათ უნდა ჰქონოდათ აგრესია სხვა ძაღლების მიმართ, ისინი უნდა ყოფილიყვნენ კარგი ხასიათისა ადამიანებთან მიმართებაში, რადგანაც მათ პატრონებს უნდა მოემზადებინათ ისინი თითოეული რაუნდისათვის. 

დროსთან ერთად, თანამედროვე ჯიში ჩამოყალიბდა შინაური ცხოველისა და კომპანიონისათვის შესაფერისი ხასიათით. მან მოიპოვა პატივისცემა, გახდა ისეთი ძაღლი, რომლის ჩვენებაც ღირდა და გაერთიანებული სამეფოს (ინგლისის) კენელ კლუბის მიერ მოხდა მისი სტაფორდშირულ ბულტერიერად აღიარება 1935 წელს; ზუსტად 40 წლის შემდეგ კი ძაღლის ეს ჯიში აღიარა ამერიკულმა კენელ კლუბმაც.

ქცევა და ხასიათი:

სტაფი გონიერი, ერთგული, უშიშარი, სანდო და მოალერსე ჯიშია, თუმცა აგრესიული სხვა ძაღლების მიმართ. იგი მართალია მომცრო ზომისაა, თუმცა საოცრად ძლიერი ძაღლია. თამაშის მოყვარული და უწყინარიც კი სჩანს, მაგრამ საჭიროა ადრეული ასაკიდანვე მისი მკაცრი გაწვრთნა ბუნებითი აგრესიულობის შესამცირებლად, რამაც შეიძლება თავი იჩინოს ზრდასრულ ასაკში და სირთულეები შექმნას. ასევე აუცილებელია მისი სოციალიზაცია სხვა ძაღლებთან ადრეული ასაკიდანვე , რადგან სტაფი ვერ ეგუება მათ, განსაკუთრებით კი თავისივე ჯიშის სხვა ინდივიდებს. სწორად გაწვრთნილი სტაფორდშირული ბულტერიერი საუკეთესო კომპანიონია, მაგრამ გახსოვდეთ – გარეთ სეირნობისას არასოდეს იყოთ დარწმუნებული იმაში, რომ თქვენი ძაღლი უცხო ძაღლების მიმართ აგრესიას არ გამოავლენს. ყოველთვის გაითვალისწინეთ შესაძლო გართულებები – კარგი იქნება, თუ თქვენს ძაღლს ალიკაპის ტარებას მიაჩვევთ.

სტაფი კარგად ეპყრობა ბავშვებს და ხშირად მას ძიძა ძაღლსაც უწოდებენ, რადგან გასაოცარი ხასიათი და ამტანობა გააჩნია ბავშვებთან ყოფნისას. იგი შესანიშნავი მოდარაჯე ძაღლია, რომელიც დაუპატიჟებელ სტუმარს აფრთხობს. იგი კარგად ეგუება ოჯახში ცხოვრებას და მალევე ეჩვევა ახალ გარემოს. ყურადღების მისაქცევად იცის შეხტომა და საჭიროა გადაჩვევა.

მოვლა:

სტაფორდშირული ბულტერიერის გლუვი და მოკლე ბეწვი ადვილი მოსავლელია. ვარცხნეთ ყოველდღე ჯაგრისით. აბანავეთ ან გაასუფთავეთ მშრალი შამპუნით, თუკი აუცილებელი გახდა. რეგულარულად შეუმოწმეთ ყურები და ბრჭყალები.

ძაღლის ამ ჯიშს სჭირდება რეგულარული ვარჯიში და უსაბლოდ სიარული, მაგრამ საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილებში ყოველთვის იყოლიეთ საბლით. ლეკვობაში მათ ჩვევად აქვთ ყველაფრის ღეჭვა, ამიტომ თუ გსურთ, რომ თქვენი ფეხსაცმელი გადაარჩინოთ, ეს ძაღლები უნდა მოამარაგოთ ბევრი სათამაშოთი.

ნუ მისცემთ სტაფს ზედმეტ საკვებს, რადგან სწრაფად სუქდება, განსაკუთრებით კი კასტრაციის შემდეგ (კასტრაციას ძაღლის ამ ჯიშს უკეთებენ აგრესიულობის შესამცირებლად).

ჯანმრთელობა:

სტაფორდშირულ ბულტერიერს (სტაფს) ახასიათებს ჯანმრთელობის შემდეგი პრობლემები:

მემკვიდრეობითი კატარაქტა და L-2 ჰიდროქსი გლუტარის აციდურია, რომელიც წარმოადგენს ნევრომეტაბოლურ დარღვევას და იწვევს ქცევის ცვლილებებსა და დემენციის (ჭკუასუსტობის) მსგავს სიმპტომებს. ზემოაღნიშნული ორივე დაავადების გამოვლენა შესაძლებელია დნმ-ის ანალიზის შედეგად.

დისტიქიაზი – ასევე ცნობილი, როგორც ”ორმაგი წამწამი” წარმოადგენს წამწამების დამატებით მწკრივს, რომელიც თვალს ეხახუნება და აღიზიანებს.

მასტოციტომა კანის ან კანქვეშა უჯრედის კეთილთვისებიანი სიმსივნე.

Animals___Dogs_The_Brown_Staffordshire_Bull_Terrier_on_the_grass_048455_

გიტოვებთ ვიდეოს Youtube-ზე სტაფის შესახებ. ამ ვიდეოში, როგორც მასში მონაწილე ადამიანები ამბობენ, ჩანს სტაფორდშირული ბულტერიერის ნამდვილი ბუნება.

წყარო:                   ვიკიპედია 

                               პაულ მაკგრივი, ელიზაბეტ ჯინისი – ძაღლები

                               დევიდ ალდერტონი – როგორ შევარჩიოთ ძაღლი

კოკერ სპანიელი

ძაღლის ეს საყვარელი და ყურებპარტყუნა ჯიში დარწმუნებული ვარ, ყველა ადამიანმა იცის. საქართველოში იგი დიდი პოპულარობით სარგებლობს და ბევრს ოჯახის ნებიერადაც ჰყავს. ადრე რატომღაც სულ მინდოდა, მყოლოდა ეს ძაღლი, რომელიც აუცილებლად უნდა ყოფილიყო ჩალისფერი, სანამ ძაღლის სხვა ჯიშებს უფრო გულდასმით არ გავეცანი და საერთოდ განსხვავებული ჯიშის ყოლა არ გადავწყვიტე სამომავლოდ. მაშ ასე, წარმოგიდგენთ კოკერ სპანიელს:

ინგლისური კოკერ სპანიელი

ინგლისური კოკერ სპანიელი

ამერიკული კოკერ სპანიელი

ამერიკული კოკერ სპანიელი

ძაღლის ჯიში:                                         კოკერ სპანიელი

სხვა სახელი:                                           ამერიკული კოკერ სპანიელი                                                                                                                                                             ინგლისური კოკერ სპანიელი

მეტსახელი:                                  კოკერი

წარმომავლობა:                           ინგლისი; აშშ

ფერი:                                                          ამერიკული კოკერ სპანიელი: თეთრი, შავი, ყავისფერი,                                                                                            ჩალისფერი, ნაცრისფერი, წითური

                                                       ინგლისური კოკერ სპანიელი: ჩალისფერი, წითური,                                                                                                   შავ-ყავისფერი, შავ-თეთრი, ღვიძლისფერ-თეთრი,                                                                                                             ნარინჯისფერ-თეთრი, სამფეროვანი (ფერფლისფერი, თეთრი                                                                                       და შავი)

ბეწვის ტიპი:                                ამერიკული კოკერ სპანიელი: საშუალო სიგრძის, სქელი

                                                      ინგლისური კოკერ სპანიელი: გრძელი, მბზინვარე,                                                                                                     აბრეშუმისებრი

სიმაღლე:                                                 ამერიკული კოკერ სპანიელი: ხვადი – 37-39 სმ; ძუ – 34-37 სმ

                                                      ინგლისური კოკერ სპანიელი: ხვადი – 39-41 სმ; ძუ – 38-39 სმ

წონა:                                            ამერიკული კოკერ სპანიელი: 11 – 14 კგ

                                                      ინგლისური კოკერ სპანიელი: 13 – 15 კგ

სიცოცხლის ხანგრძლივობა:     12 – 15 წელი

ზოგადი ინფორმაცია კოკერ სპანიელზე:

კოკერ სპანიელი წარმოადგენს ძაღლს, რომელიც მიეკუთვნება სპანიელის ტიპის ძაღლის ორ ჯიშს: ამერიკულ კოკერ სპანიელსა და ინგლისურ კოკერ სპანიელს. თითოეულ მათგანს უბრალოდ კოკერ სპანიელს უწოდებენ თავიანთ სამშობლოში.

კოკერ სპანიელი თავდაპირველად დიდ ბრიტანეთში გამოიყვანეს, როგორც მონადირე ძაღლი. სიტყვა ”კოკერი” (ინგ: Cocker) მომდინარეობს ამ ძაღლის გამოყენებისაგან ტყის ქათამზე (ინგ: Euroasian Woodcock) სანადიროდ. როდესაც ძაღლის ეს ჯიში ამერიკის შეერთებულ შტატებში ჩაიყვანეს, მოხდა მისი ცალკე სტანდარტად ჩამოყალიბება, რამაც შესაძლებელი გახადა ამ ახლად ჩამოყალიბებული ჯიშის დახელოვნება ამერიკულ ტყის ქათამზე ნადირობაში. შემდგომი გარეგნული ცვლილებების განხორციელება კოკერზე ამერიკაში მოხდა მე-20 საუკუნის დასაწყისში.

სპანიელები პირველად ნახსენებია მე-14 საუკუნეში ფუას გრაფისა და ბეარნის ვისკონტის – გასტონ III-ის მიერ თავის ნაშრომში Livre de Chasse”. ”კოკინგი” ან ”კოკერ სპანიელი” წარმოადგენდა მინდვრის (ფილდ) ან ლენდ (ხმელეთის) სპანიელის ტიპის ძაღლს მე-19 საუკუნეში. 1901 წლამდე, კოკერ სპანიელები მინდვრის (ფილდ) და სპრინგერ სპანიელებისაგან მხოლოდ წონით განსხვავდებოდნენ. კოკერ სპანიელის ორივე თანამედროვე ჯიშის წინაპრად მიიჩნევა ორი ძაღლი. ინგლისური კოკერ სპანიელი წარმოიშვა ძაღლისაგან, სახელად ”ობო”, რომელიც სასექს სპანიელისა და მინდვრის (ფილდ) სპანიელის შეჯვარების შედეგად გაჩნდა, ხოლო მისი ამერიკელი თანამოძმე კი – ობოს შვილისაგან, სახელად ”ობო II”, რომელიც ამერიკაში დაიბადა. აშშ-ში ინგლისური კოკერის, როგორც განცალკავებული ჯიშის აღიარება მოხდა 1946 წელს, ხოლო დიდ ბრიტანეთში ამერიკული კოკერის ცალკე ჯიშად ცნობა კი მოხდა 1970 წელს. ამასთანავე, არსებობს ინგლისური კოკერ სპანიელის ჯიშის მეორე ხაზიც, რომელიც გამოყვანილია არა სტანდარტის, არამედ სამუშაო მიზნებისათვის. ჯიშის ორივე ხაზს გააჩნია ბეწვის ერთნაირი შეფერილობა და ჯანმრთელობის პრობლემები მცირედი გამონაკლისებით.

წარმოშობის ისტორია:

მიუხედავად იმისა, რომ მათი წარმომავლობა უცნობია, ”სპაინელები” (ინგ:”spaynels”) ნახსენებია მე-14 საუკუნის ნაწერებში. ზოგადად მიჩნეულია, რომ ძაღლის ეს ჯიში წარმოიშვა ესპანეთში და იორკის მეორე ჰერცოგი ედვარდი თავის მე-15 საუკუნის ნაშრომში ნადირობაზე “The Master of Game” ახდენს სპანიელების შემდეგნაირად წარდგენას :

 “Another kind of hound there is that be called hounds for the hawk and spaniels, for their kind cometh from Spain, notwithstanding that there are many in other countries.”

“The Master of Game” უმეტესად წარმოადგენდა ფუას გრაფისა და ბეარნის ვისკონტის – გასტონ III-ის მიერ ადრეულ მე-14 საუკუნეში შექმნილი ძველ ფრანგული ნაშრომის  Livre de Chasse”- ს ინგლისურ თარგმანს.

1801 წელს, სიდენჰემ ედვარდსი Cynographia Britannica- ში წერდა, რომ ლენდ (ხმელეთის) სპანიელი იყოფა ორ ტიპად: ქორზე მონადირე, სპრინგერ და კოკერ სპანიელად. მე-19 საუკუნის განმავლობაში, ”კოკერ სპანიელი” პატარა მინდვრის (ფილდ) სპანიელის ტიპს მიეკუთვნებოდა. იმ დროისათვის, ეს ტერმინი ვრცელდებოდა სპანიელის ტიპის სხვა მონადირე ჯიშებზეც, მათ შორის ნორფოლკ სპანიელზე, სასექსის სპანიელსა და ქლამბერ სპანიელზე. მაშინ, როცა არ იყო სასექსისა და ქლამბერ კოკერები, არსებობდა ძაღლის ისეთი ჯიშები, როგორებიც იყო უელსური და დევონშირის კოკერები. ეს უკანასკნელნი კოკერებად ითვლებოდნენ 1903 წლამდე, როდესაც მათი აღიარება მოხდა უელსურ სპრინგერ სპანიელად კენელ კლუბის მიერ. 

1870-იან წლებამდე,  კოკერ სპანიელად ძაღლის კლასიფიკაციისათვის ერთადერთ მოთხოვნას წარმოადგენდა ის, რომ იგი უნდა ყოფილიყო 11 კგ-ზე ნაკლები, თუმცა მომშენებლებმა მოახდინეს კოკერ სპანიელის განცალკავება კინგ ჩარლზ სპანიელისაგან, რომელიც დღემდე რჩება უფრო მცირე ზომის ჯიშის სპანიელად. კოკერ სპანიელისათვის მაქსიმალური წონის შეზღუდვა ძალაში იყო 1901 წლამდე, როცა უფრო დიდი ზომის ძაღლების კლასიფიცირება მოხდა სპრინგერ სპანიელებად. 1892 წელს, კენელ კლუბის მიერ მოხდა ინგლისური კოკერ სპანიელისა და ინგლისური სპრინგერ სპანიელის განცალკევებულ ჯიშებად ცნობა.

თანამედროვე ჯიშები:

არსებობს კოკერ სპანიელის ორი თანამედროვე ჯიში: ინგლისური კოკერ სპანიელი და ამერიკული კოკერ სპანიელი. მათი გამოყვანა მოხდა სამონადირეო ძაღლებად. თავიანთი ყნოსვის წყალობით მათ უნდა ევლოთ პატრონის ფეხდაფეხ და ჰაერში აეფრინათ ფრინველები, ხოლო შემდეგ კი თვალებისა და ცხვირის გამოყენებით დაედგინათ ჩამოვარდნილი ფრინველის ადგილსამყოფელი და თავიანთი რბილი პირით მიეტანათ ნანადირევი პატრონისათვის. ძირითადი განსხვავება ინგლისურ და ამერიკულ კოკერ სპანიელებს შორის არის ის, რომ ამერიკული კოკერი უფრო მომცრო ტანისაა პატარა ზურგით, გუმბათისებრი თავითა და პატარა დრუნჩით, ხოლო ინგლისური კოკერი კი უფრო მაღალია ვიწრო თავითა და მკერდით.

ქცევა და ხასიათი:

კოკერ სპანიელი ჭკვიანი, გულისხმიერი, ხალისიანი, ძალზე მეგობრული და მოსიყვარულე ძაღლია. იგი მოითხოვს ყურადღებას და იმაზე მეტად არაფერი მოსწონს, ვიდრე პატრონის ოჯახთან, თავის ლეკვებთან და საერთოდ, ადამიანებთან ერთად ყოფნა. მას ძალიან უყვარს ბავშვები და მათთან თამაში – გადაგდებული ბურთის მოტანა ან თუნდაც უბრალოდ ეზოში ხეტიალი. ძაღლის ეს ჯიში ნებისმიერი ასაკის ადამიანისთვისაა შესაფერისი.

მოვლა:

კოკერ სპანიელი საკმაოდ აქტიური და ენერგიული ჯიშია, ამიტომ საჭიროა მისი ყოველდღიური ვარჯიში. თავისი მცირე ზომის წყალობით, იგი კარგად ეგუება ქალაქისა და ბინაში ცხოვრების პირობებს, თუმცა სჭირდება სივრცე, სადაც ირბენს და ითამაშებს. სასურველია კოკერს ჰქონდეს პატარა ეზო, სადაც მიეცემა თამაშის საშუალება. მას ძალიან უყვარს სირბილი და გარემოს შესწავლა.

კოკერ სპანიელის ზოგიერთ პატრონს ურჩევნია მის სპანიელს გრძელი ბეწვი ჰქონდეს, ამიტომ ყოველდღე ვარცხნის და ხშირად ჰბანს, ზოგი კი საშუალო ზომამდე უტოვებს. ძაღლს რეგულარული მოვლა სჭირდება, როგორი სიგრძის ბეწვიც უნდა ჰქონდეს. ჯაგრისით ვარცხნისას ფრთხილად იყავით, რომ აბრეშუმივით ბეწვი არ დაუზიანოთ. გასეირნებისას კი მოარიდეთ ბუჩქნარს, რომ ბეწვი არ დაუზიანდეს და მოაშორეთ მიკრული ბალახი, გამხმარი ფოთლები და სხვა.

რეგულარულად უნდა მოხდეს ასევე კოკერ სპანიელისათვის თვალების წირპლებისაგან გასუფთავება და ასევე ყურების გაწმენდაც, რადგან თავიანთი დიდი, დაკიდებული ყურების გამო, არ ხდება მათი სათანადოდ განიავება და შესაძლოა ისინი პარაზიტების, კერძოდ კი ყურის ტკიპების ბუდედ იქცეს. 

ჯანმრთელობა:

კოკერ სპანიელისათვის დამახასიათებელია შემდეგი დაავადებები:

სიმსივნე – კვლევის შედეგად დადგინდა, რომ როგორც ინგლისური, ასევე ამერიკული კოკერ სპანიელის გარდაცვალების ყველაზე გავრცელებული მიზეზი სიმსივნეა.

მენჯ-ბარძაყის სახსრის დისპლაზია – ძვლის მდგომარეობა, როდესაც ბარძაყის თავი არაა სათანადოდ ჩასმული თეძოს ბუდეში (ძვლის ამოვარდნილობა). იწვევს ოსტეოართრიტსა და ტკივილს.

ყურის ინფექციები

გარეთა ოტიტი – ყურის გარეთა სასმენი მილის ანთება. იგი შეიძლება გამოწვეულ იქნას სხვადასხვა ფაქტორების მიერ, კერძოდ კი პარაზიტების, მიკროორგანიზმების, უცხო სხეულების, სიმსივნისა და კანის დაავადებებისაგან. გარეთა ოტიტის გამოწვევა შეუძლია ასევე ყურის პარაზიტებს, ჯღიბებსა და რწყილებს, რომლებიც ყურის მილში ბუდობენ.

თვალის დაავადებები

პროგრესირებადი რეტინალური ატროფია – რეტინის პროგრესირებადი დეგენერაცია (რეტინა წარმოადგენს თვალის ნაწილს, რომელიც აღიქვამს სინათლეს და ხელს უწყობს მხედველობას).

გლაუკომა – თვალის მომატებული წნევა, რომელმაც უყურადღებობისა და სათანადო მკურნალობის ჩაუტარებლობის შემთხვევაში შესაძლოა მხედველობის საბოლოო დაკარგვა გამოიწვიოს.

კატარაქტა – თვალის ეს დაავადება კოკერ სპანიელის ორივე ჯიშს შეიძლება დაემართოს 4 წლამდე ასაკში. სიმპტომები გამოიხატება თვალის გუგის ფერის შეცვლაში. ქირურგიული ჩარევით კი შესაძლებელია კატარაქტის ამოკვეთა.

cocker_spaniel_puppy_wallpaper-1024x768კოკერ სპანიელი საქართველოშიც იყიდება და მისი ფასი 150 – 250 ლარს შეადგენს. (მონაცემები აღებულია ვებ-გვერდიდან mymarket.ge)

გიტოვებთ Animal Planet-ის ვიდეოს Youtube-ზე კოკერ სპანიელის შესახებ.

წყარო:                   ვიკიპედია 

                               პროგრამა – Dogs of the world (გუგლ ფლეიდან)

                               პაულ მაკგრივი, ელიზაბეტ ჯინისი – ძაღლები

                               დევიდ ალდერტონი – როგორ შევარჩიოთ ძაღლი

დალმაციელი (დალმატინელი)

ძაღლის ამ ჯიშს ალბათ ყველა იცნობს თავისი გამორჩეული გარეგნობის, უფრო ზუსტად კი მისი კოპლებიანი ფიზიონომიის წყალობით 🙂 ჩემთვის ეს ძაღლი მაინც ბავშვობის დროინდელ მულტფილმთან ასოცირდება, სადაც ძალიან ბევრი და საყვარელი კოპლებიანი ლეკვები დარბიან. ბევრი რომ არ გავაგრძელო, წარმოგიდგენთ დალმაციელს, რომელსაც ყველა ჩვენგანი ალბათ დალმატინელად იცნობს, თუმცა სწორი ქართული სახელი დალმაციელია და ამიტომ, მეც ამ სახელს გამოვიყენებ პოსტში:

დალმაციელი (დალმატინელი)

დალმაციელი (დალმატინელი)

ძაღლის ჯიში:                                    დალმაციელი (დალმატინელი)

სხვა სახელი:                             ეტლის ძაღლი
                                                                       კოპლებიანი ეტლის ძაღლი                                                                                                                                                                სახანძრო ძაღლი                                                                                                                                                                                      ქლიავის პუდინგის ძაღლი (Plum Pudding Dog)

მეტსახელი:                                          დალ; დალი

წარმომავლობა:                                ხორვატია

ფერი:                                           თეთრ ფონზე შავი ან ღვიძლისფერი ლაქებით 

ბეწვის ტიპი:                              გლუვი, მოკლე, ხშირი და სწორი

სიმაღლე:                                                 ხვადი –  53 – 66 სმ;  ძუ – 46 – 64 სმ

წონა:                                            ხვადი – 15 – 32 კგ;  ძუ – 16 – 24 კგ

ლეკვების რაოდენობა:                  6 – 13 ლეკვი (ზოგჯერ მეტიც)

სიცოცხლის ხანგრძლივობა:     10 – 13 წელი

წარმოშობის ისტორია:

საერთაშორისო კინოლოგიური ფედერაცია ხორვატიას, კერძოდ კი მის ერთ-ერთ ისტორიულ რეგიონს – დალმაციას მიიჩნევს დალმაციელის (დალმატინელის) წარმოშობის ადგილად და ამის დასასაბუთებლად მოჰყავს რამოდენიმე ისტორიული წყარო.

ამ ძაღლის პირველი ილუსტრაციები აღმოჩენილია ხორვატიაში. ესენია საკურთხევლის ნახატი დასავლეთ ხორვატიის ერთ-ერთ სოფელში – ველი ლოშინში (Veli Lošinj), რომელიც მეჩვიდმეტე საუკუნით თარიღდება და ასევე ფრესკა სამხრეთ დალმაციის ქალაქ ზაოსტროგში. დალმაციელის პირველი დოკუმენტალური აღწერა ადრეული მე-18 საუკუნიდან, ჯიაკოვო-ოსიეკის არქიეპარქიის (Archdiocese of Đakovo-Osijek) არქივიდან იწყება, სადაც ეს ძაღლი მოხსენიებული და აღწერილია, როგორც Canis Dalmaticus ეპისკოპოს პეტარ ბაკიჩის მიერ ეკლესიის ქრონიკებში 1719 წლიდან და შემდგომ ანდრეას კეცზკემეტის მიერ კვლავ ეკლესიის ქრონიკებში 1739 წელს. 1771 წელს თომას პენანტმა დალმაციელი თავის წიგნში ”Synopsis of Quadrupeds” აღწერა, რომელშიც ძაღლის ამ ჯიშის წარმოშობის ადგილად დალმაცია, ხოლო ჯიშის სახელად კი – დალმაციელი განსაზღვრა.

დალმაციელის ჯიში უმთავრესად ინგლისში განვითარდა. ძაღლის ამ ჯიშის პირველი არაოფიციალური სტანდარტის წარდგენა 1882 წელს მოხდა ინგლისელ ვერო შოს მიერ. 1890 წელს კი ინგლისში დალმაციელების პირველი კლუბის დაარსებისთანავე, სტანდარტი ოფიციალური გახდა.

დალმაციელის მოვალეობები:

ძაღლის ამ უძველეს ჯიშს სხვადასხვა დანიშნულებისათვის იყენებდნენ. დალმაციელები იყვნენ საომარი ძაღლები, რომლებიც დალმაციის საზღვრებს იცავდნენ. დღევანდელ დღემდე, დალმაციელს შერჩენილი აქვს მოდარაჯის ძლიერი ინსტინქტი. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ძაღლი მეგობრული და ერთგულია იმათთან, ვისაც იცნობს და ენდობა, თავს შორს იჭერს უცხოებისა და სხვა ძაღლებისაგან. დალმაციელებს ასევე გააჩნიათ ძლიერი სამონადირეო ინსტინქტიც და ვირთხებისა და პარაზიტების შესანიშნავ გამანადგურებლებად ითვლებიან. სპორტში კი მათ იყენებენ ჩიტებზე, გარეულ ღორებზე და ხარირმებზე სანადიროდ და ასევე რეტრივერებად და კვალის ამღებ ძაღლებად. თავიანთი გამორჩეული ექსტერიერისა და ინტელექტის წყალობით, ეს ძაღლები წლების განმავლობაში ცირკშიც კი წარმატებით გამოდიან. დალმაციელები შესაძლოა ყველაზე მეტად ცნობილნი იყვნენ თავიანთი როლით სახანძრო აპარატის ესკორტში და აგრეთვე სახანძროს თილისმად. რადგანაც დალმაციელები და ცხენები შესანიშნავად ეთავსებიან ერთმანეთს, ამ ძაღლებს წვრთნიდნენ იმისათვის, რომ ცხენებშებმული ეტლისათვის გზა გაეთავისუფლებინათ და სწრაფად გაეწიათ მეგზურობა მეხანძრეებისათვის ცეცხლის ჩასაქრობად. ძაღლის ამ ჯიშს სახანძრო ბრიგადები სახანძროსა და მასში განთავსებული ინვენტარის სამეთვალყურეოდაც იყენებდნენ. სახანძრო ეტლების წაყვანა ხდებოდა სწრაფი და ძლიერი ცხენების მიერ, რომლებიც ქურდებისათვის მაცდურ სამიზნეს წარმოადგენდა, ამიტომაც დალმაციელები ჰყავდათ სახანძროში ქურდების შესაჩერებლად. 

101 დალმაციელი:

როგორც პოსტის შესავალში აღვნიშნე, ჩემთვის და ალბათ ბევრი თქვენგანისთვისაც დალმაციელი იმ მულტფილმთან ასოცირდება, რომელიც უოლტ დისნეის კომპანიის მიერ იქნა გადაღებული 1961 წელს; 1996 წელს კი შეიქმნა ამ მულტფილმის რიმეიქი ამჯერად კინოფილმის სახით. წიგნი 101 კოპლებიანი ლეკვის შესახებ, სახელად ”101 დალმაციელი” ეკუთვნის ბრიტანელ ავტორს – დოდი სმიტს, რომელიც დაიწერა 1956 წელს. სწორედ ამ ნაწარმოებმა მოახდინა დალმაციელის ჯიშის მასიური პოპულარიზაცია.

”101 დალმაციელი”

”101 დალმაციელი”

აქვე გიტოვებთ ამ მულტფილმის, ისევე, როგორც ფილმის ლინკებს.

101 დალმაციელი (მულტფილმი)

101 დალმაციელი (ფილმი)

ქცევა და ხასიათი:

დალმაციელი აქტიური, ენერგიული, მხიარული, დამცველი, ერთგული, გონიერი და დამჯერი ძაღლია. იგი შესანიშნავი არჩევანია მათთვის, ვისაც მის სავარჯიშოდ და გასაწვრთნელად საკმარისი დრო აქვს. ხალისიან და ცელქ დალმაციელებს ბავშვები ძალიან უყვართ და მათგანაც იმავეს გრძნობენ. სიამოვნებთ ასევე პატრონებთან ერთად ყოფნაც. პატრონისაგან საკმარისი რაოდენობით ყურადღებისა და სითბოს მიუღებლობის შემთხვევაში, ისინი დეპრესიულები და შესაბამისად ნაკლებად აქტიურნი ხდებიან.

ეს ძაღლები საკმაოდ მგრძნობიარეები არიან, ამიტომ მათი წვრთნისას საჭიროა მოთმინება, დაყვავება, მაგრამ თანამიმდევრულობა.

მოვლა:

სანამ ძაღლის ამ ჯიშის მოვლაზე გადავიდოდე, უნდა აღვნიშნო შემდეგი რამ:

დალმაციელი ლაქებით დაფარული ძაღლის ერთადერთი ჯიშია. ამ ჯიშის ლეკვები კოპლების გარეშე, სულ თეთრები იბადებიან, ლაქები კი დაბადებიდან 3 კვირაში უჩნდებათ. ერთი თვის შემდეგ მათ უკვე თითქმის ყველა ლაქა აქვთ, თუმცა კოპლები მთელი სიცოცხლის განმავლობაში განაგრძობენ განვითარებას დალმაციელის ტანზე, ოღონდ უფრო ნაკლები ტემპით.

შავლაქებიან ძაღლებს აქვთ შავი ცხვირი, ხოლო ღვიძლისფერლაქებიანს კი – ყავისფერი.

დალმაციელს შეიძლება ჰქონდეს მუქი ყავისფერი, ქარვისფერი ან ცისფერი თვალები. ზოგიერთს კი შესაძლოა სხვადასხვა ფერის თვალებიც კი ჰქონდეს, მაგალითად ერთი თაფლისფერი და მეორე – ცისფერი. (თვალის ჰეტეროქრომია)

ძაღლის ამ ჯიშს ბეწვი მთელი წლის განმავლობაში ცვივა, თუმცა ეს განსაკუთრებით უხვად წელიწადში ორჯერ ხდება. დალმაციელის მოკლე ბეწვი ხშირად მჭიდროდ ეკრობა ხალიჩას, ტანსაცმელს ან თითქმის ნებისმიერი სახის ქსოვილს და ძნელი მოსაშორებელია. სწორედ ამიტომ, ხშირად საჭიროა მისი ჯაგრისით მსუბუქად დავარცხნა.

ბეწვში ზეთის მინიმალური რაოდენობით არსებობის გამო, დალმაციელს არ აქვს სუნი და საკმაოდ სუფთა ძაღლად ითვლება. ეს ძაღლი ცნობილია იმითაც, რომ სხვა ძაღლების მსგავსად, არ იცის ტალახში თათების ჩადგმა და დასვრა. ბანაობა საჭიროა მხოლოდ საჭიროების შემთხვევაში.

ძაღლის ამ ჯიშისათვის აუცილებელია ასევე თათებზე ფრჩხილების დაჭრაც. დალმაციელს ძალიან სწრაფად ეზრდება ფრჩხილები, ამიტომ რამოდენიმე კვირაში ერთხელ მისთვის ფრჩხილების დაჭრა ურიგო არ იქნება.

დალმაციელისათვის აუცილებელია ბევრი და ინტენსიური (ყოველდღიური) ვარჯიში. მისთვის საჭიროა უსაბელოდ დიდხანს სირბილი. ძაღლის ამ ჯიშს უნდა ჰქონდეს დიდი ეზო სარბენად და სათამაშოდ. ბინაში ცხოვრება დალმაციელისათვის შესაფერისი არაა.

ჯანმრთელობა:

დალმაციელი შედარებით ჯანმრთელი და ადვილად მოსავლელი ჯიშია, თუმცა მასაც ახასიათებს ჯიშისათვის დამახასიათებელი ჯანმრთელობის პრობლემები, როგორიცაა მაგალითად სიყრუე, ალერგია და კენჭები შარდის ბუშტშსა და თირკმელებში.

მენჯ-ბარძაყის სახსრის დისპლაზია, რომელიც მხოლოდ სუფთა ჯიშის დალმაციელების 4,6 %-ს ემართება, არ წარმოადგენს ამ ჯიშისათვის დამახასიათებელ სერიოზულ პრობლემას.

უკვე ხანშიშესულ ძუ და ხვად დალმაციელებს (ცამეტ წელზე ზევით) შესაძლოა დაემართოთ ოსტეოფიტი და ართრიტ.

ოსტეოფიტი – ძვლოვანი კორძი ძვლის სახსროვანი ზედაპირის კიდეებზე ართროზისას. ეს წანაზარდი იწვევს მოძრაობის შეზღუდვას და თან ახლავს ტკივილი.

ართრიტი – სახსრის დაავადება; ერთი ან მეტი სახსრის ანთება.

სიყრუე – გენეტიკური მიდრეკილება სიყრუისაკენ დალმაციელებში საკმაოდ სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს. ძაღლის ამ ჯიშის დაახლოებით 70 %-ს გააჩნია ნორმალური სმენა. ადრეული მომშენებლების მიერ სიყრუის აღიარება არ ხდებოდა და ამიტომ დალმაციელის ჯიში უჭკუოდ ითვლებოდა. მას შემდეგაც კი, როდესაც მოხდა ამ პრობლემის გენეტიკურ ნაკლად აღიარება, მომშენებლებმა მაინც ვერ გაიგეს ძაღლის ბუნება და სიყრუე დალმაციელებში კვლავაც ითვლება ხშირ პრობლემად.

ცისფერთვალება დალმაციელებს უფრო მეტი შემთხვევითობით უვითარდებათ სიყრუე, ვიდრე თაფლისფერთვალა ინდივიდებს, თუმცა კავშირი ამ ორ თავისებურებას შორის ჯერ კიდევ არ არის საბოლოოდ დადასტურებული. 

ჰიპერურიკემია – დალმაციელებს, ადამიანების მსგავსად შეიძლება დაემართოთ ჰიპერურიკემია. ეს არის ნივთიერებათა ცვლის მემკვიდრეობითი დაავადება. იგი ვლინდება შარდმჟავის მომატებული შემცველობით შარდში და იწვევს პოდაგრას. შარდმჟავა შესაძლოა მაღალი კონცენტრაციით გამოიყოს შარდში, რაც იწვევს კენჭებს თირკმელსა და შარდის ბუშტში. ეს მდგომარეობა ძირითადად ვლინდება შუახნის ხვად დალმაციელებში. 10 წელზე მეტი ხნის ხვადი ინდივიდები მიდრეკილნი არიან თირკმლის კენჭებისაკენ, ამიტომ უნდა მოხდეს მათთვის კალციუმის მიღების შემცირება ან შესაბამისი სამედიცინო მკურნალობის ჩატარება.

Dalmatian-dog6

დალმაციელი საქართველოშიც იყიდება და მისი ფასი 250-300 ლარს შეადგენს. (მონაცემები აღებულია ვებ-გვერდიდან mymarket.ge)

გიტოვებთ Animal Planet-ის ვიდეოს Youtube-ზე დალმაციელის შესახებ.

წყარო:                   ვიკიპედია 

                               პროგრამა – Dogs of the world (გუგლ ფლეიდან)

                               პაულ მაკგრივი, ელიზაბეტ ჯინისი – ძაღლები

                               დევიდ ალდერტონი – როგორ შევარჩიოთ ძაღლი